Charakterystyka polskiej bankowości

Pojęcie banku jest trudne do zdefiniowania, gdyż możemy je opisywać z różnych punktów widzenia. Dla klientów banku jest instytucją, która zajmuje się gromadzeniem oszczędności, udzielaniem kredytów i świadczeniem usług w obrocie finansowym. Z punktu widzenia ogólnogospodarczego banki są podmiotami dokonującymi akumulacji i dystrybucji kapitału pieniężnego, a także pośrednikami doprowadzającymi do wzajemnego uzgodnienia struktur popytu i podaży. Definicja banku została również uregulowana w polskim prawie bankowym. Zgodnie z nim bank jest osobą prawną utworzoną zgodnie z przepisami ustaw, działającą na podstawie zezwoleń uprawniających do czynności bankowych, obciążających ryzykiem środki powierzone pod jakimkolwiek tytułem zwrotnym.



Banki pełnią bardzo ważną rolę w każdej gospodarce. Biorą one udział w kreacji pieniądza, w społecznym podziale pracy oraz dokonywaniu alokacji środków. Są one instytucjami zaufania społecznego, gdyż oprócz funkcji komercyjnej spełniają one również funkcję służebną. Funkcja komercyjna polega na dążeniu banku do maksymalizacji zysku, oraz powiększaniu kapitału banku. Natomiast funkcja służebna zawiera w sobie:

  • zapewnianie odpowiedniego bezpieczeństwa deponentom,
  • udostępnianie dopływu kredytów dla przedsiębiorstw,
  • dostosowywanie polityki cenowej do specyfiki rynku,
  • zakaz wykorzystywania braku wiedzy klientów do osiągania wyższych zysków.

Obecnie banki posiadają bardzo bogatą ofertę produktów bankowych i finansowych, stale poszerzają również zakres pełnionych usług. Jednak to jakie czynności mogą one wykonywać jest ściśle określone przez dyrektywy unijne. Poza tymi typowo związanymi z bankowością występują również inne. Można do nich zaliczyć między innymi następujące czynności:

  • usługi leasingu finansowego,
  • usługi w zakresie doręczania pieniędzy,
  • udział w emisji papierów wartościowych i usługi z tym związane,
  • usługi maklerów walutowych,
  • zarządzanie portfelem klientów,
  • doradztwo w zakresie struktury kapitału i strategii przemysłowej.

Obecnie najważniejszymi częściami składowymi polskiego systemu bankowego są: banki komercyjne, banki spółdzielcze, oraz Narodowy Bank Polski. Banki spółdzielcze działają głównie w małych miasteczkach. Głównym celem ich funkcjonowania jest zagwarantowanie dostępu do usług bankowych członkom spółdzielni. Są one głównie zakładane przez grupy zawodowe, które mają utrudniony dostęp do kredytowania na przykład rolnicy i rzemieślnicy. Aby stać się udziałowcem banku należy wpłacić sumę, która zasila kapitały własne. Członkowie banku spółdzielczego mają prawo do udziału w zyskach, oraz prawo do jednego głosu niezależnie od liczby posiadanych udziałów.

Banki komercyjne stanowią w praktyce najważniejszą część systemu bankowego, gdyż przypada na nie aż 95% depozytów i kredytów udzielanych klientom. Banki komercyjne jak wszystkie przedsiębiorstwa nastawione są przede wszystkim na osiąganie zysku. Wszystkie banki komercyjne działające w Polsce, poza Bankiem Gospodarstwa Krajowego (jest on bankiem państwowym) są spółkami akcyjnymi i podlegają regułom obowiązującym przedsiębiorstwa prywatne. Wśród banków komercyjnych możemy wyróżnić banki uniwersalne (obsługują wszystkie segmenty rynku), oraz banki specjalne które skupiają się na obsłudze określonej grupy klientów, bądź specjalizują w świadczeniu określonych usług. Do banków specjalnych zaliczamy banki inwestycyjne, hipoteczne, samochodowe i rolne.

Bardzo ważną częścią polskiego systemu bankowego jest również Narodowy Bank Polski. Jest to centralny bank państwa. Jest on odpowiedzialny za dbanie o stabilizację polskiego rynku pieniężnego i stabilny poziom cen. Pełni funkcję emisyjną i oddziałuje na płynność i politykę kredytową innych banków. Gromadzi on również rezerwy walutowe.